Search criteria

Te tupuna a Maniapoto

Te tohu i a Maniapoto

E ora ana a Maniapoto i te rau tau 1600 ā, he tokomaha ngā iwi nui i whakatūria e ia. E mārama ai ngā kōrero mō te āhuatanga o tōna rironga i te mana kaiārahi o te iwi, me hoki rawa ngā kōrero ki te wā e whakahemohemo ana a Rereahu tōna matua.

Ko te tikanga o ngā wā o mua, mā te rangatira anō tana piki tūranga e tohu. Ko Te Ihingaarangi te mātāmua a Rereahu, te tama a rāua ko tana wahine tuatahi. Ko te whakapono o tēnei o ana tama, ka heke te mana o Rereahu ki a ia. Engari ka rata kē a Rereahu ki a Maniapoto, te mātāmua o ā rāua tamariki ko Hine-aupounamu. I te wā e ngaro atu ana a Te Ihingaarangi ka karangahia e Rereahu a Maniapoto.

Ka tohu a Rereahu kia ngaua e Maniapoto tana tipuaki, kua pania ki te kōkōwai. He tohu tēnei kua whakawhitia te mana o Rereahu ki a Maniapoto. Nō te hokinga atu o Te Ihingaarangi kua mate kē a Rereahu. I te kitenga atu o Te Ihingaarangi i te whero i ngā ngutu o Maniapoto, ka mōhio ia kua riro kē te mana o tō rāua matua.

Ahakoa tohe ai a Te Ihingaarangi ki a Maniapoto mō te mana o tō rāua matua, hauwarea atu. Nāwai ā, ka wehe a ia me ana tamariki ki te takiwā o Maungatautari noho ai. Ko ngā iwi o Te Ihingaarangi ki aua takiwā ko Ngāti Korokī rātou ko Ngāti Hape, ko Ngāti Haua. Engari i tōna matenga he rahi tonu tōna iwi i hoki ki Ōtorohanga. Kei reira tonu rātou i ēnei rā, kei raro i te karangatanga o Ngāti Te Ihingaarangi.

Matakore

Ko ngā kōrero o mua e ana ki a Ngāti Maniapoto ka hāngai ki a Maniapoto rātou ko ana teina pēnei i a Matakore, tae rawa hoki ki ana tamariki, mokopuna.

Ko rātou ngā tūpuna taketake o ngā hapū maha o nāianei, pērā i a Ngāti Matakore. Nā Matakore tōna tuakana a Maniapoto i tautoko i te wā o ngā whakatumatuma a Te Ihingaarangi; ka riro i a ia ngā whenua kei te tonga o te awa o Waipā tae atu ki te pae maunga o Rangitoto. Nā tō rāua moenga ko Waiharapepe i hono atu ai tōna iwi ki ngā iwi o Te Arawa.

Maniapoto rātou ko ana wāhine, tamariki

Tokotoru ngā wāhine a Maniapoto, ko tētahi ko Hinewhatihua, te mokopuna tuarua a Te Ihingaarangi. Nō muri rawa mai ka moea e ia a Paparauwhare, te tamāhine a Hinewhatihua; heoi, ehara ia nā Maniapoto, nā tētahi kē. Mai i tērā moenga ka puta a Rōrā te tupuna o Ngāti Rōrā i noho ki Te Kuiti.

Te Kawairirangi

Ko Te Kawairirangi te tama a Maniapoto rāua ko Hinemania, tana wahine tuatahi. Ka haere a Te Kawairirangi ki te raki ki te pā nui o Maungakiekie kei te rohe o Tāmaki-makau-rau. I reira ka moe ia i ngā māhanga a Mārei rāua ko Māroa. I kōhurutia ia i Tāmaki ā, ko tana tama a Rungaterangi i kōhurutia ki te tonga, ki te rohe o Mōkau. Nā runga i ēnei aituā ka hua ake te whakataukī; ‘Mōkau ki runga, Tāmaki ki raro’ hei whakamaumaharatanga ki a Ngāti Maniapoto. Nō muri mai ka whakahuatia te pepeha nei hei tohu mō te rohe o ngā iwi o Tainui puta noa.

He pepeha

I tōna kaumātuatanga ka noho a Maniapoto ki Te Ana-uriuri, tētehi ana pākeho kei te takiwā o Waitomo. I a ia e whakamatemate ana ka haere a Maniapoto ki Pukeroa, takiwā ki Hangatiki. I reira ka karangahia e ia te iwi kia hui. Ka whakapuakina e ia tana ōhākī, ka whakahauhia e ia ngā toa kia haka. Kātahi ka haka ana teina me ā rātou tamariki i raro i ngā tātakitanga a Te Kawairirangi. I te otinga ka tau ngā whakaaro o Maniapoto, ka tohungia pēneitia e ia tōna iwi:

Kia mau tonu ki tēnā; kia mau ki te kawau mārō! Whanake ake! Whanake ake!

He kōrero tēnei e whakarite ana i te taua ki te kawau, ka rere tika tonu tana whanake, kore he huringa atu. Koianei ia te pepeha mō te iwi.





In this story

 


More stories about...
Iwi

 



View Te Ara in