Search criteria

Ngā pānga tuatahi ki te Pākehā tatū ki ēnei rā

He rite a Te Whakatōhea ki te nuinga o ngā iwi Māori, i koa rātou i te whakatūnga o ngā ture Pākehā me te Hāhi Karaitiana, hei whakatau i ngā pakanga ā-iwi. Tino kino ngā pakanga i waenganui i ngā iwi i te whā tekau tau atu i te huringa o te rau tau 1800, te wā o ngā ‘Pakanga Mau Pū’.

He wā pai te wā o te hainatanga o te Tiriti o Waitangi me te taenga mai o ngā mihingare

Te kōhuru i a Te Wākana (Carl Völkner)

I whakatūpato a Te Whakatōhea i a Te Wākana kia kaua e hoki ki tō rātou rohe nā te whakapae he heri kōrero a ia mā te kāwanatanga. Nō te tau 1865 i e raruraru ana te tāone o Ōpōtiki e ngā Hauhau, ka whakamatea a Te Wākana. Hei utu mō tōna mate, ka raupatutia e te kāwanatanga te e 144,000 eka i raro i te Ture mō te Whakanoho i te Hunga Mārie (New Zealand Settlement Act) o 1863. Ko tētahi anō take e hiahia ai te kāwanatanga ki aua whenua, hei whakanoho i ngā tāngata whai mai tāwāhi. Ka raupatutia te takutai atu i Maraetōtara ki te awa o Waiaua. Ka whiua ngā hapū kia noho ki tētahi rāhui whenua iti ki Ōpape.

Nō te tau 1952 utua ai e te Karauna tētahi wāhanga o te paremata mō tēnei hara, i tukuna he pūtea e 20,000 pāuna ki Te Whakatōhea. Nā tēnei tahua ka tū te Poari Kaitiaki o Te Whakatōhea.

Te Whakatōhea i ēnei rā

E ono ngā hapū o Te Whakatōhea kei te ora i ēnei rā: Ko Ngāti Ruatakena (Ngāti Rua), Ngāti Patumoana, Ngāti Ngahere, Ngāti Tamahaua, Ngāti Ira, Te Ūpokorehe.

Ko te Poari o Te Whakatōhea te kaiwhakahaere o ngā rawa o te iwi, pēnei i ētahi whare nunui me ētahi pāmu e rua. I tua atu, kei te āwhina te Poari i ngā whare kōhungahunga me ngā ratonga hauora a te iwi. Kua tū ētahi kaupapa whakaako i ngā mahi pāmu, te whāngai manuhiri, te ahuwhenua, te ruku moana tae noa ki ngā mahi arumoni, te whakahaere pakihi, ngā mahi rorohiko. Kua pakari a Te Whakatōhea ki te kuhu ki ngā whitiwhitinga kōrero me te kāwanatanga kia hua ai he whakataunga whānui mō ōna kerēme.





In this story

 


More stories about...
Iwi

 



View Te Ara in